(Gepubliceerd in De Standaard op 4 augustus 2026, voor Rikolto.)
Als ik vanuit Lubbeek naar mijn vader in Mol rijd, zie ik vier keer de gouden bogen van McDonald’s langs de weg blinken. Vier van de ondertussen 130 vestigingen in België. De keten wil naar minstens 150 restaurants. Na onze steden wil de fastfoodgigant ook het Belgische platteland aansnijden met strategisch uitgekozen locaties, liefst op plekken waar veel auto’s passeren en een afslag snel genomen is.
Zo opende in de zomer van 2025 in Tielt-Winge een McDonald’s vlak bij een kinderdagverblijf. Een halve kilometer verderop was kort daarvoor Ellow Bowl begonnen, een gezond fastfoodconcept. Nog geen jaar later moest de zaak alweer sluiten. Een lokale onderneemster die een gezonder alternatief probeert uit te bouwen, speelt nu eenmaal niet met dezelfde kaarten als een internationale keten met een bekend merk, ruime middelen en zorgvuldig gekozen locaties.
Natuurlijk creëert McDonald’s jobs en zijn er ook inwoners blij wanneer er een vestiging opent. Maar de populariteit van één keten ontslaat een samenleving niet van de vraag wat ze daarnaast wil beschermen en stimuleren. Opmerkelijk is dat het groeiende protest tegen nieuwe vestigingen van McDonald’s vooral wordt uitgevochten met argumenten over ruimtelijke ordening, verkeersdrukte en geluidsoverlast. Onze gezondheid of het lokale aanbod aan culinaire diversiteit zijn zelden overwegingen.
Voedselmoerassen
Onze voedselomgeving ligt er nochtans belabberd bij. Volgens onderzoek van Sciensano wonen negen op de tien Vlamingen in een buurt met meer ongezonde dan gezonde verkooppunten. Bijna een kwart woont zelfs in een buurt zonder één gezonde voedingswinkel. In supermarkten zijn de rekken voor bijna 70 procent gevuld met ongezonde producten. Ook reclame op straat en rond publieke ruimtes zoals ziekenhuizen of sportcentra promoten vooral ongezonde ultrabewerkte voeding.
In zo’n omgeving is vrije keuze grotendeels een illusie. Een keuze voor gezonde, gevarieerde voeding wordt zeker voor kinderen en jongeren een ware odyssee. De gevolgen zijn ernaar: een op vier jongeren kampt met overgewicht, één op twintig lijdt op jonge leeftijd al aan obesitas.
Eetcultuur beschermen
Het lokale niveau is de juiste plaats voor dit soort gesprekken. Het brengt echte mensen samen rond een gezamenlijk doel: een lekkere, gezonde voedselomgeving die de lokale economie alle kansen geeft. Lokale besturen werken vandaag al samen met cateraars en landbouwers om scholen en zorginstellingen van lekker, gezond en duurzaam eten te voorzien. Scholen gaan in gesprek met leerlingen, ouders en handelaars over wat goed eten voor hen precies betekent. Met Local4Food ondersteunt de Vlaamse overheid hen om van losse projecten een echt voedselbeleid te maken.
Ook Vlaanderen en de federale overheid zijn aan zet. Zij hebben hefbomen op het vlak van ruimtelijke ordening, onderwijs, reclame, fiscaliteit en volksgezondheid. Alleen zit voeding verspreid over de bevoegdheden van Landbouw, Volksgezondheid, Economie, Omgeving en nog een handvol andere ministers. Iedereen heeft een stukje, niemand waakt erover om onze trotse eetcultuur te beschermen en te laten bloeien. Die continue afstemming moet een prioriteit worden. Want als wij onze voedselomgeving niet inrichten, doet McDonald’s het wel voor ons.
Image by Kelvin Stuttard from Pixabay